Notice: Trying to access array offset on value of type null in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/welcome-back-buyer/inc/settings/Options.class.php on line 255

Notice: Trying to access array offset on value of type null in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/welcome-back-buyer/inc/settings/Options.class.php on line 255

Notice: Trying to access array offset on value of type null in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/welcome-back-buyer/inc/settings/Options.class.php on line 255

Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/woocommerce/includes/wc-formatting-functions.php on line 776

Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/woocommerce/includes/wc-formatting-functions.php on line 776

Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/woocommerce/includes/wc-formatting-functions.php on line 777

Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/woocommerce/includes/wc-formatting-functions.php on line 777

Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/woocommerce/includes/wc-formatting-functions.php on line 778

Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/woocommerce/includes/wc-formatting-functions.php on line 778

Notice: Trying to access array offset on value of type bool in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/wc-gallery/includes/functions.php on line 758

Notice: Trying to access array offset on value of type bool in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/wc-gallery/includes/functions.php on line 759

Notice: Trying to access array offset on value of type bool in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/wc-gallery/includes/functions.php on line 760

Notice: Trying to access array offset on value of type bool in /home/cvi/domains/christenenvoorisrael.nl/public_html/wp-content/plugins/wc-gallery/includes/functions.php on line 761
Een Joodse visie op vasten - Christenen voor Israël
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    Een Joodse visie op vasten

    Rabbijn mr. drs. R. Evers - 6 juli 2020

    Sjawoe’ot, het Wekenfeest, waarop we de Thora ontvingen, wordt – met enige vertraging – gevolgd door de traditionele vastendagen van Sjiwa Assar beTamoez (17e Tamoez, dit jaar op 9 juli) en Tisja BeAv (9e Av, dit jaar 30 juli) ter nagedachtenis aan de verwoesting van de eerste en de tweede Tempel in Jeruzalem. Een goede gelegenheid om te kijken naar de achtergrond van het Joodse vasten. In deel 1: hoe denkt de Bijbel over ascese, vasten en onthouding?

    In de antieke wereld was men ongeremd trots op lichamelijke of geestelijke prestaties. Het Bijbelse ideaal van ingetogenheid, bescheidenheid en teruggetrokkenheid doorkruiste deze antieke opvattingen. Maar ongeveer tweeduizend jaar geleden besloten veel mensen uit Egypte, het toenmalige Palestina en Syrië om zich terug te trekken van alle aardse verleidingen, omdat zij meenden dat zij zonder strenge ascese in de woestijn voortdurend bloot zouden worden gesteld aan hun begeerten.

    De geest moest zich wijden aan overdenking en gebed en mocht niet worden gestoord door de opdringerige eisen van het lichaam. Hun leven was gericht op het overwinnen van lichamelijke begeerte, voedsel- en drankzucht en het zoeken van aanzien, status en beroemdheid.

    “De mens moet verantwoording afleggen tegenover de Hemel voor alles wat hij niet genoten heeft op deze wereld”

    In de Griekse filosofie werd een theoretische onderbouwing gevonden voor de ascese. Het lichaam werd een zak beenderen en de ziel was de essentie van het verhevene van de mens. Op grond van de denkbeelden van Plato streefden vele kluizenaars naar een immaterieel en vergeestelijkt leven.

    Het geloof dat ascese deugdzaam is, wordt door veel theologen beaamd. Zelfontkenning wordt gezien als heiligheid en verheven tot een model van moreel en ethisch gedrag. Religies die het Hiernamaals benadrukken uit overtuiging dat het werkelijke leven pas na het graf begint, degraderen alle aardse geneugten automatisch. Genot is intrinsiek kwaad. Het celibaat is te prefereren boven het gezinsleven.

    De Thora over vasten

    De Thora is echter niet ascetisch gericht, maar veroordeelt wel een onbelemmerde behoeftebevrediging. In de Pentateuch (Thora) bestaat er maar één vastendag per jaar. Op Jom Kippoer – Grote Verzoendag – moet men “zijn ziel pijnigen” (Wajikra/Leviticus 16:29) en dit wordt uitgelegd als een verplichting om te vasten. Dat dit gebod een uiting zou zijn van zelfkastijding lijkt onjuist, omdat er op Jom Kippoer ook niet gewerkt mag worden (Wajikra 23:28).

    Vasten wordt beschouwd als een uiting van intense spijt en berouw, als uiting van een fervent gebed om vergeving en genade, en als een ritueel symbool van zelfopoffering. Alleen op de meest plechtige dag van het jaar werd een zware vastendag ingesteld. Incidenteel werd er gevast als noodmaatregel in geval van calamiteiten en rampen.

    De grote profeten, zoals Jesaja en Jeremia (8ste en 6ste eeuw v.d.g.j.) beschouwden frequent vasten als een uiterlijkheid die voorbij kan gaan aan een intens gevoel van berouw. Vasten wordt in de Thora duidelijk beperkt tot speciale gelegenheden. Het ‘pijnigen van de ziel’ op reguliere basis is in strijd met het behoud van het leven, dat zo vaak als opdracht in de Thora verschijnt.

    De Rabbijnse literatuur over ascese

    In het Rabbijnse denken kan men twee scholen onderscheiden waar het gaat om het genieten van aardse geneugten. Rabbi Jehoeda Hanassi (2e eeuw) leefde in grote rijkdom, maar hij liep op schoenen zonder zolen om zijn nederigheid te gedenken (B.T. Ketoewot 104a).

    Rabbi Jona Gerondi (13e eeuw) zei: “heilig jezelf door je in het toegestane te beperken” (B.T. Jewamot 20a). Ook op het gebied van wijn wordt het verdienstelijk geacht om zich ernstig te beperken: “Hij die afblijft van de wijn om zich tegen zonden te behoeden, is het waard om alle zegeningen uit de Priesterzegen te ontvangen” (Bamidbar Rabba 11:1).

    ” Wanneer een volk zondigt kan dit vergaande gevolgen hebben in fysiek opzicht: oorlog, ziektes of droogte. Door tot inkeer te komen worden deze gevolgen opgeheven.”

    Uit de strikte school is ook afkomstig de uitspraak dat: “Degene die een vastendag houdt, als heilig beschouwd wordt” (B.T. Ta’aniet 9a). Dit is in tegenspraak met de opvatting van de geleerde Sjemoe’el (3e eeuw), die iemand die overmatig vast, beschouwt als een zondaar.

    De lichtere Talmoedische school keert zich tegen het onnodig beperken van de lichaamsfuncties. Sjimon de Rechtvaardige (3e eeuw v.d.g.j.) was tegen Naziergeloften, waarin genot van wijn wordt ontzegd. Dergelijke gedachten vinden wij ook in de Talmoed: “De mens moet verantwoording afleggen tegenover de Hemel voor alles wat hij niet genoten heeft op deze wereld” (J.T. Kiddoesjien 4:3).

    De bekende filosoof Jehoeda Halevi (12e eeuw) stelt het duidelijk: “Onze onderwerping aan de Almachtige op de vastendagen brengt ons niet dichter bij G’d dan onze feestvreugde op Sjabbat en de feestdagen” (Kuzari 2:50). Maimonides staat negatief tegenover de “praktijken van sommige heilige mensen om extreem lang te vasten of ‘s nachts op te staan om te bidden en zich te onthouden van vlees, wijn en huwelijkse omgang.”

    “De vromen kastijden zichzelf in de veronderstelling dat zulk gedrag hun karakter zal verbeteren en hen dichter bij G’d brengt. Alsof G’d het lichaam haat en dat wil vernietigen”, schreef de grote Joodse denker Maimonides (Sjemona Perakiem 4).

    Geen doel op zich

    Vasten kan nooit een doel op zich zijn; het is slechts een middel. Het doel is om de verstoorde relatie met G’d weer te herstellen. Het vasten dient als middel tot inkeer. Pas wanneer men werkelijk berouw heeft over de begane misstap is HaSjeem (G’d) bereid om vergiffenis te geven. G’d zorgt ervoor dat de ramp, die in de optiek van de Thora vaak als waarschuwing dient, zich niet voltrekt of tot een (goed) einde komt.

    In de visie van de Thora gebeuren rampen nooit ‘zomaar’; zij zijn het gevolg van het gedrag van de mens. Wanneer een volk zondigt kan dit vergaande gevolgen hebben in fysiek opzicht: oorlog, ziektes of droogte. Door tot inkeer te komen worden deze gevolgen opgeheven.

    De profeet Jesaja bekritiseerde de mensen die vooral de uiterlijke schijn van het vasten belangrijk vinden: “ze lopen krom als riet en hullen zich in zak en as”. Maar hier gaat het natuurlijk niet om. Brood geven aan een hongerige, armen mee naar huis nemen, kleding geven aan mensen zonder kleren – daar moet een echte vastendag toe leiden volgens de profeet.

    Verwoesting van de Tempel

    Daarnaast vinden we in de Rabbijnse literatuur ook nog andere vastendagen die iedereen in acht moet nemen. Het gaat voornamelijk om dagen, ingesteld ter herinnering aan de verwoesting van de Tempel. Dit was overigens niet iets geheel nieuws. Ook na de verwoesting van de Eerste Tempel in 586 voor de jaartelling nam men jaarlijks enkele vastendagen in acht. Na de herbouw van de Tweede Tempel in 516 voor de jaartelling raakten deze vastendagen in onbruik.

    ” Doordat het lichaam verzwakt door gebrek aan voedsel kunnen de spirituele kanten van de mens overheersen en kan men een onbevooroordeelde blik naar binnen werpen.”

    Na de verwoesting van de Tweede Tempel door de Romeinen in het jaar 70 na de gewone jaartelling werden de oude vastendagen in ere hersteld. De vastendagen die zijn ingesteld ter herinnering aan de verwoesting van beide tempels zijn: Tisja Be’Av (9 Av), Sjiwa Asar beTammoez (17 Tammoez), Asara beTewet (10 Tewet) en Tsom Gedalia (de vastendag van Gedalia op 3 Tisjri).

    Verder onderkent ook de Talmoed het nut van het instellen van speciale vastendagen in het geval van een calamiteit zoals honger, oorlog of droogte. De wetten, liturgie en gewoontes op vastendagen voor het uitblijven van regen, worden in de Talmoed uitvoerig beschreven. Ook de wetten van bijvoorbeeld het vasten op Grote Verzoendag worden tot in de kleinste details beschreven. In de Thora worden deze namelijk slechts zeer summier behandeld.

    Inkeer en gebeden

    Op Jom Kippoer kan de mens vergiffenis krijgen voor de misstappen die men gedurende het gehele jaar begaan heeft. Na een proces van inkeer dat in principe al veertig dagen voor Jom Kippoer begonnen moet zijn, vormt de uiteindelijke vergiffenis die G’d de mens schenkt de kroon op dit moeizame proces.

    Er wordt overigens wat dit betreft een onderscheid gemaakt tussen fouten ten opzichte van G’d begaan en die tegenover mensen. Voor het herstellen van de fouten die men tegenover zijn medemens heeft begaan, helpt Jom Kippoer weinig. Men zal het in eerste instantie met de persoon zelf moeten schikken. Pas daarna geeft ook G’d vergiffenis voor het vergrijp.

    Door te vasten, versterken we het effect van het proces van inkeer en de gebeden tot vergiffenis: we laten zien dat we het serieus menen. We zijn zelfs bereid om eten en drinken te laten staan en ons alleen maar te concentreren op wat op deze dag belangrijk is: het herstellen van de bijzondere band die elk mens met G’d heeft.

    Volgens Maimonides helpt vasten bij het tot inkeer komen. Doordat het lichaam verzwakt door gebrek aan voedsel kunnen de spirituele kanten van de mens overheersen. Omdat men gedurende een etmaal niet gebonden is aan de aardse aspecten van het bestaan kan men een onbevooroordeelde blik naar binnen werpen.

    Over de auteur